زندگی نامه احمد شاملو, متن فیلم احمد شاملو, گزینه یی از اشعار, مصاحبه های شاملو , نقد و برسی اثار
طرف ما شب نيست
صدا با سكوت آشتي نمي كند
كلمات انتظار مي كشند
من با تو تنها نيستم، هيچ كس با هيچ كس تنها نيست
شب از ستاره ها تنهاتر است . . .
طرف ما شب نيست
چخماق ها كنار فتيله بي طاقتند
خشم كوچه در مشت تست
در لبان تو، شعر روشن صيقل مي خورد
من ترا دوست مي دارم، و شب از ظلمت خود وحشت مي كند
| از زخمِ قلبِ «آبائی» |
|
دختران ِ دشت!
□
□ افسوس! دختران ِ رفتوآمد
از زخم ِ قلب ِ آبائي
□ بين ِ شما کدام |
|
بر زمينهی سُربي صبح
□ خدايا خدايا سواران نبايد ايستاده باشند هنگامي که حادثه اخطار ميشود. □ کنار ِ پرچين ِ سوخته
خدايا خدايا
دختران نبايد خاموش بمانند هنگامي که مردان
۱۳۵۲ | |||||||||||||||||||||
| تنها ... |
|
اکنون مرا به قربانگاه ميبرند ــ با شما هرگز مرا پيوندي نبوده است. بهشت ِ شما در آرزوي ِ به برکشيدن ِ من، در تب ِ دوزخيي ِ انتظاري
خوفانگيز ِتان ارمغان برم که از تَف ِ آن، دوزخيان ِ مسکين، چرا که من از هرچه با شماست، از هر آنچه پيوندي با شما داشته از قهر و مهربانيي ِتان من از دوري و از نزديکي در وحشتام. غرور ِ من در ابديت ِ رنج ِ من است نيش ِ نيزهئي بر پارهي ِ جگرم، از بوسهي ِ لبان ِ شما مستيبخشتر بود و خاري در مردم ِ ديدهگانام، از نگاه ِ خريداريي ِتان صفابخشتر از مردان ِ شما آدمکشان را من از خداوندي که درهاي ِ بهشتاش را بر شما خواهد گشود، به گوش کنيد اي شمايان که در منظر نشستهايد
۱۳۳۵ |
|
لعنت |
در تمام ِ شب چراغي نيست. اي خداوندان ِ خوفانگيز ِ شبپيمان ِ ظلمتدوست! □ در تمام ِ شب چراغي نيست چون شبان ِ بيستاره قلب ِ من تنهاست.
زخم ِ پُردردي به جا ماندهست از شمشير و، دردي جانگزاي از خشم: از درون بر خود خميده، در بياباني که بر هر سوي ِ آن خوفي نهاده دام «ــ در تمام ِ شب چراغي نيست در تمام ِ دشت اي خداوندان ِ ظلمتشاد! باد تا فانوس ِ شيطان را برآويزم باد تا شبهاي ِ افسونمايهتان را من ۱۳۳۵ | |||||
افسوس اي فسردهچراغ ! از تو
ما را اميد و گرمي و شوري بود
وين کلبهی گرفتهی مظلم را
از پَرتو ِ وجود ِ تو نوري بود.
دردا ! نماند از آن همه، جز يادي
منسوخ و لغو و باطل و نامفهوم،
چون سايه کز هياکل ِ ناپيدا
گردد به عمق ِ آينهيي معلوم...
يکباره رفت آن همه سرمستي
يکباره مُرد آن همه شادابي
ميسوزم ــ اي کجايي کز بوسه
بر کام ِ تشنهام بزني آبي؟
|
انتظار |
|
از دريچه در مه آلوده هوای خيس ِ غمآور من در اينجا ماندهام خاموش |
| ميلاد |
و انسان برخاست. ۵ ارديبهشت ِ ۱۳۷۶ | ||||||||||||||||||||||||||||||
| باران |
|
تارهای بيکوک و
کمان ِ باد ِ ولانگار باران را گو بيآهنگ ببار! غبارآلوده، از جهان
تصويری باژگونه در آبگينهی بيقرار باران را گو بيمقصود ببار! لبخند ِ بيصدای صد هزار حباب
باران را گو بهريشخند ببار! □
چون تارها کشيده و کمانکش ِ باد آزمودهتر شود و نجوای بيکوک به ملال انجامد، باران را رها کن و
باران را اکنون گو بازیگوشانه ببار! ۲۶ دی ِ ۱۳۵۵ رم | |||||||||||
| چشمان ِ پدرم |
|
| اشک را نشناختند |
| چرا که جهان را هرگز |
||
| با تصور ِ آفتاب |
||
| تصوير نکرده بود. | ||
| ميگفت «عاری» و |
|
| خود نميدانست. |
| قلادههاشان |
||
| بيگفتار |
||
| ترانهيي آغاز کرد | ||
| بر سرمای درون |
|
پروازی نه
گريزگاهي گردد. آی عشق آی عشق چهرهی آبيات پيدا نيست. | ||||||||||||||
| يکي کودک بودن... |
|
به ايسای شاعر
يکي کودک بودن در لحظهی غرش ِ آن توپ ِ آشتي
و گردش ِ مبهوت ِ سيب ِ سُرخ بر آيينه. يکي کودک بودن
در اين روز ِ دبستان ِ بسته و خِشخش ِ نخستين برف ِ سنگينبار بر آدمک ِ سرد ِ باغچه.
در اين روز ِ بيامتياز
۲۶ فروردين ِ ۱۳۷۳ | ||||||||||||||
|
قناری گفت... |
|
به هوشنگ گلشيری قناری گفت: ــ کُرهی ما کُرهی قفسها با ميلههای زرين و چينهدان ِ چيني. ماهي سُرخ ِ سفرهی هفتسيناش به محيطي تعبير کرد
کرکس گفت: ــ سيارهی من
سيارهی بيهمتايي که در آن
کوسه گفت: ــ زمين سفرهی برکتخيز ِ اقيانوسها. انسان سخني نگفت تنها او بود که جامه به تن داشت و آستيناش از اشک تَر بود. ۱۳۷۳ | |||||||||
سايه رفت
| سرود براي ِ مرد ِ روشن که به سايه رفت |
باريک و بلند
با چشماني
و رُخساری برتافته
مردی با گردش ِ آب
خرخاکيها در جنازهات به سوءظن مينگرند. □ پيش از آن که خشم ِ صاعقه خاکسترش کند تسمه از گُردهی گاو ِ توفان کشيده بود. آزمون ِ ايمانهای کهن را
رهگذری نامنتظر که هر بيشه و هر پُل آوازش را ميشناخت. □ جادهها با خاطرهی قدمهای تو بيدار ميمانند
که روز را پيشباز ميرفتي،
از آن پيشتر دميد
□ مرغي در بالهايش شکفت زني در پستانهايش باغي در درختاش. ما در عتاب ِ تو ميشکوفيم
در شتابات ما در کتاب ِ تو ميشکوفيم
دريا به جُرعهيي که تو از چاه خوردهای حسادت ميکند. ۱۳۴۹ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
سپيدهدمان را ديدم
که بر گُردهي ِ اسبي سرکش بر دروازهي ِ افق به انتظار ايستاده بود
و آنگاه سپيدهدمان را ديدم که نالان و نفسگرفته، از مردمي که
ديگر هواي ِ سخن گفتن به سر نداشتند دياري ناآشنا را راه ميپرسيد.
و در آن هنگام با خشمي پُرخروش به جانب ِ شهر ِ آشنا نگريست
و سرزمين ِ آنان را به پستي و تاريکيي ِ جاودانه دشنام گفت.
پدران از گورستان بازگشتند
و زنان، گرسنه بر بورياها خفته بودند.
کبوتري از بُرج ِ کهنه به آسمان ِ ناپيدا پرکشيد
و مردي جنازهي ِ کودکي مردهزاد را بر درگاه ِ تاريک نهاد.
ما ديگر به جانب ِ شهر ِ سرد بازنميگرديم
و من همهي ِ جهان را در پيراهن ِ گرم ِ تو خلاصه ميکنم.
شاديي ِ تو بيرحم است و بزرگوار
نفسات در دستهاي ِ خاليي ِ من ترانه و سبزيست
من
برميخيزم!
چراغي در دست، چراغي در دلام.
زنگار ِ روحام را صيقل ميزنم.
آينهئي برابر ِ آينهات ميگذارم
|
تا با تو |
|
|
|
ابديتي بسازم. |
اي همسفر که راز ِ قدرتهاي ِ بيکران ِ تو بر من پوشيده است! ــ مرا به
شهر ِ سپيدهدم، به واحهي ِ پاکي و راستي بازگردان! مرا به دوران ِ
ناآگاهيي ِ خويش بازگردان تا علفها به جانب ِ من برويند
تا من بهسان ِ کندو با نيش ِ شيرين ِ هزاران زنبور ِ خُرد از عسل ِ مقدس
آکنده شوم،
تا چون زني نوبار
با وحشتي کيفناک
نخستين جنبشهاي ِ جنين را به انتظار ِ هيجانانگيز ِ تولد ِ نوزادي
دلبند مبدل کنم که من او را بازيافتهگي خواهم ناميد. همبستر ِ
ظلمانيترين شبهاي ِ از دستدادهگي! ــ من او را يازيافتهگي
نام خواهم نهاد.
| عاشقانه |
و روز
شرمساری جبرانناپذيریست. آه پيش از آن که در اشک غرقه شوم چيزی بگوی درخت،
جهل ِ معصيتبار ِ نياکان است
مهتاب پاييزی کفریست که جهان را ميآلايد. چيزی بگوی
هر دريچهی نغز
بر چشمانداز ِ عقوبتي ميگشايد.
آه پيش از آن که در اشک غرقه شوم چيزی بگوی، هر چه باشد چشمهها از تابوت ميجوشند و سوگواران ِ ژوليده آبروی جهاناند. عصمت به آينه مفروش که فاجران نيازمندتراناند.
پيش از آن که در اشک غرقه شوم
۲۳ مرداد ِ ۱۳۵۹ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
استاده اي ابدي باش
تا سفر بي انجام ستارگان بر تو گذر کند.
| در لحظه |
|
به تو دست ميسايم و جهان را در مييابم، به تو ميانديشم و زمان را لمس ميکنم معلق و بيانتها عُريان. ميوزم، ميبارم، ميتابم. آسمانام ستارهگان و زمين، و گندم ِ عطرآگيني که دانه ميبندد رقصان در جان ِ سبز ِ خويش. □ از تو عبور ميکنم چنان که تُندری از شب. ــ ميدرخشم
و فروميريزم. ۱۹ مرداد ِ ۱۳۵۹ |
در انتهاي ِ اندوهناک ِ دهليز ِ بيمنفذ، چشمان ِ تو شبچراغ ِ تاريک ِ من
است.
هزاران قفل ِ پولاد ِ راز بر درهاي ِ بستهي ِ سنگين ميان ِ ما بهسان ِ ماران ِ
جادوئي نفس ميزنند.
گُلهاي ِ طلسم ِ جادوگر ِ رنج ِ من از چاههاي ِ سرزمين ِ تو مينوشد،
ميشکفد، و من لنگر ِ بيتکان ِ نوميديي ِ خويشام.
من خشکيدهام من نگاهميکنم من دردميکشم من نفسميزنم من
فرياد برميآورم:
|
ــ چشمان ِ تو شبچراغ ِ سياه ِ من بود. |
مرثيهي ِ دردناک ِ من بود چشمان ِ تو.
مرثيهي ِ دردناک و وحشت ِ تدفين ِ زندهبهگوري که منام، من...
|
بامداد رفت
بامداد رفت. تیتری که هرگز در رسانه های جمعی مرداد 1379 منعکس نشد.
بامداد رفت. حالا خیلی وقت است که تیرگی به ستیغ آفتاب بشارت نمی دهد چیزی را. هر آن چیزی که روزی در قطعه ی هنرمندان امام زاده طاهر کرج در خیل انبوه مردم به خاک سرده شد. کسی از کسان غیر فارسی گفته بود : .. . اگر یک ایرانی بخواهد به عزیزی هدیه ای بدهد کتابی از شاملوست...
شاعر زیبا روی ای که در آخرین سالهای عمرش همانند آن روزها که قطع نامه را سرود شاعر بود . مانند همان زمان که هوای تازه را شعر کرد.
مرگ احمد شاملو علیرغم بیماری طولانی و مزمنی که دست از سرش بر نمیداشت واقعه ای تلخ برای فرهنگ وشعر معاصر بود.شاملو علاوه بر تاثیرگذاری عظیم بر شعر وادب معاصر ذهنهای زیادی را نیز با اشعار و نوشته ها و گفته هایش به تفکر و تامل در لحظات زندگی واداشت.شاملو زندگی پر از فراز و فرودی داشت.
«زنده این گونه به غم
از مرگ ... |
هرگز از مرگ نهراسيدهام
![[]](file:///D:/chars/25a1.gif){kind=small} جُستن اگر مرگ را از اين همه ارزشي بيشتر باشد | ||||||||||
او در مورد مرگ می گويد:
زندگی يک تصادف است و مرگ يک واقعيت.
|
کدامين ابليس ... |
| |
|
کدامين ابليس |
| |
|
|
تورا |
|
|
|
اينچنين | |
|
به گفتن ِ نه |
|
|
|
وسوسه ميکند؟ |
يا اگر خود فرشتهئيست
|
از دام ِ کدام اهرمنات |
| |
|
|
بدينگونه |
|
|
|
هُشدار ميدهد؟ | |
ترديديست اين؟
يا خود
گامْصداي ِ بازپسين قدمهاست
که غُربت را به جانب ِ زادگاه ِ آشنائي
فرود ميآيي؟
۳۰ ارديبهشت ِ ۱۳۴۲
بهار آمد، نبود اما حياتي
درين ويرانسراي محنت آور
بهار آمد، دريغا از نشاطي
كه شمع افروزد و بگشايدش در!
محاق به |
صبوحي به پرواز |
هردم در روح جاده ی پر پیچ و خم و طولانی اش جاری بوده ام
(عیدتان مبارک)
| ماهی |
|
من فکر ميکنم
احساس ميکنم
ميجوشد از يقين;
ميرويد از زمين. □ آه اي يقين ِ گمشده، اي ماهيي ِ گريز □ من فکر ميکنم
احساس ميکنم
خورشيد ِ بيغروب ِ سرودي کشد نفس; احساس ميکنم
بيدارباش ِ قافلهئي ميزند جرس. □
در سينهاش دو ماهي و در دستاش آينه من بانگ برکشيدم از آستان ِ ياءس: | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
از مرگ ‚ من سخن گفتم چندان كه هياهوي سبز بهاري ديگر |
« کتاب رسالت ما محبت است و زیبائی سـت
تا بلبل های بوسه
بر شاخ ارغوان بسرایند.
شور بختان را نیـک فرجام
بردگان را آزاد و
نو میدان را امیدوار خواسته ایم
تا تبار یزدانی انسان
سلطنت جاویدانش را
بر قلمرو خاک
بازیابد،
کتاب رسالت ما محبت است و زیبایی سـت
تا زاهدان خاک
از تخمه ی کیـن
باز نبندد»
|
|
آيدا در آينه لبانت
|
نه به خاطر افتاب نه به خاطر حماسه
به خاطر سايه ي بام کوچکت
به خاطر ترانه ئي کوچک تر از دست هاي تو
نه به خاطر جنگل ها نه به خاطر دريا
به خاطر يک برگ
به خاطر يک قطره روشن تر از چشم هاي تو
نه به خاطر ديوارها_به خاطر يک چپر
نه به خاطر همه ي انسان ها _به خاطر نوزاد دشمنش شايد
نه به خاطر دنيا _ به خاطر خانه ي تو
به خاطر يقين کوچکت که انسان دنيايي است
به خاطر ارزوي يک لحظه ي من که پيش تو باشم
به خاطر دست هاي کوچکت در دست هاي بزرگ من
و لب هاي بزرگ من بر گونه هاي بي گناه تو
به خاطر پرستويي در باد هنگامي که تو هلهله مي کني
به خاطر شبنمي بر برگ هنگامي که تو خفته اي
به خاطر يک لبخند هنگامي که مرا در کنار خود ببيني
به خاطر يک سرود
به خاطر يک قصه در سردترين شب ها تاريک ترين شب ها
به خاطر عروسک هاي تو نه به خاطر انسان هاي بزرگ
به خاطر سنگفرشي که مرا به تو مي رساند
نه به خاطر شاهراه هاي دور
به خاطر ناودان هنگامي که مي بارد
به خاطر کندو ها و زنبور هاي کوچک
به خاطر جار سپيد ابر در اسمان بزرگ ارام
به خاطر تو به خاطر هر چيز کوچک هر چيز پاک بر خاک افتادند
الف.بامداد
